10 . مطالب جدل در مطلب دهم پيرامون مطالب جدل گفتگو مىشود و سؤال اين است كه : استدلالات جدلى براى چه نوع مطالب و مقاصد و مجهولاتى نافع است ؟ آيا براى مطالب فلسفى ؟ علمى ؟ و . . . ؟ مصنف رحمهم اللّه مىفرمايد : استدلالات جدلى داراى باب واسعى است و در كليه علوم و فنون ، نافع و سودمند است . در كليه مسائل فلسفى ، جدل راه دارد و دو فيلسوف براى اثبات وضع خود و ابطال رأى ديگرى حقّ دارند از جدل استفاده كنند . در مسائل اجتماعى نيز جدل نافع است و مهمترين راه استدلال است ، در مسائل دينى ، علمى ، سياسى ، ادبى ، در كليه علوم ، فنون ، معارف الهى و بشرى نافع است و هر قضيه‌اى از قضاياى اين علوم صلاحيّت آن را دارند كه مطلوب به جدل باشند و با استدلالات جدلى بدان‌ها برسيم . البتّه برخى از قضايا هم هست كه استثنا بوده و با استدلال جدلى مطلوب واقع نمىشوند و ما در اين‌جا به برخى از آن‌ها اشاره مىكنيم . الف . قضايايى كه از جملهء مشهورات حقيقيّهء ( مشهورات ظاهريّه و شبيه به مشهورات خارج شد ) مطلقه ( محدوده‌ها خارج شدند ) هستند ، شخص مستدل بايد از استدلال بر آن‌ها اجتناب كند زيرا اين‌گونه قضايا داراى شهرت جهانى بوده و همگان در همهء زمان‌ها و مكان‌ها و حالات بدان معترفند لذا قابل انكار و تشكيك نبوده و ما فوق استدلال هستند و خود مبدء استدلال واقع مىشوند با اين حساب جا ندارد كه شخص جدلى ، تازه درصدد اثبات آن‌ها برآيد و مشهورات عامّهء حقيقيه از اين حيث كه استدلال‌بردار نيستند همانند بديهيّات شش‌گانهء منطقى كه در بخش يقينيّات گفته شد خود مبادى برهان بوده ما فوق استدلال‌اند . خلاصه چه آن بديهيّات يقينى و چه اين مشهورات هردو از اين حيث مثل همند كه بديهى بوده و محتاج به اكتساب نيستند تا توسّط استدلال ثابت شوند . اگر احيانا شخص مجادلى اين‌گونه از مشهورات را منكر شود استدلال جدلى با او فايده‌اى نخواهد داشت چون تازه ما با استدلال جدلى مىخواهيم مطلب را به همان مشهورات عامّه ارجاع دهيم و او از ريشه اين مشهورات را منكر است و لذا با چنين انسان معاند و لج‌باز والدّ الخصامى بايد از راه ديگر وارد شده و برخورد ديگرى كرد تا آدم شود و راه ديگر عقاب است ، استهزاء و به سخريه گرفتن است ، احساس آن امر منكر است .